Jan P. Weihs

Korekcja racic jest rutynowym zabiegiem profilaktycznym, a w razie konieczności także leczniczym, którego głównym celem jest zachowanie naturalnego kształtu racic oraz równomiernego ich obciążenia. Dobrze wykonana korekcja eliminuje ból związany z przeciążeniami, co ma bezpośredni wpływ na wydajność i rozród. Jest nie mniej ważna u bydła mięsnego, jak u mlecznego, zwłaszcza w takich warunkach, gdzie nie dochodzi do samoistnego ścierania tworzywa racic.

Systematyczna kontrola pozwala na szybkie rozpoznawanie zmian chorobowych i skuteczne leczenie. Po korekcji nowy róg ma lepszą sprężystość, większą stabilność strzałkowo-boczną podeszwy, co sprawia, że chód krowy staje się pewniejszy.

Zasady korekcji czynnościowej w większości szkół korektorów oparte są o wiedzę i doświadczenie prof. Egbet Toussaint Raven’a. Niewiele jest zwierząt z idealnymi racicami. Jest natomiast wzór, do którego należy dążyć podczas werkowania. Dlatego ważne jest, by dokładnie poznać model prawidłowo zbudowanej racicy, dobrze zapamiętać jego obraz i widzieć przed korekcją, jak będzie wyglądała racica po korekcji.

Masa ciała kg	Wiek w latach
	2-2,5	2,5-3,25	3,25-4	>4
<450	7,0	7,1	7,1	7,2
450-530	7,3	7,3	7,3	7,5
530-600	7,3	7,3	7,6	7,6
>600	7,3	7,3	7,8	7,8

Tab. 1. Prawidłowa długość do skrócenia ściany racicy u bydła ze zdrowymi racicami podane w centymetrach [Źródło: J.T. Sohrt – Tierarztliche Hochschule, Hannover 1999 – Rozprawa doktorska]

Warunki środowiskowe, powtarzające się choroby, w tym racic, wady postawy i inne czynniki nie zawsze pozwalają na remodelowanie do wzoru. Należy zachować zdrowy rozsądek i umieć zaakceptować nieprawidłowości (wymiary racicy) i nie próbować modelować przy zmianach stosunków anatomicznych. Niekiedy należy odstąpić od korekcji zachowując funkcje podporowe puszki racicowej. Korekcję racic przeprowadza się w pięciu etapach.

I etap. Skracanie ściany przedniej

Wyrośnięte racice prowadzą do załamania osi palca, co w konsekwencji doprowadza do przeciążenia nieprzystosowanej do tego piętki, która zbudowana jest z miękkiego rogu. Samo drażnienie tworzywa przez przeciążenia powoduje szybszą proliferację rogu, ale słabej jakości. Sprzyja to aseptycznemu zapaleniu tworzywa, infekcji oraz procesom martwicowo-ropnym wokół piętki. Załamanie osi palca wpływa również na nadmierne napinanie ścięgna zginacza palców głębokiego i torebki stawu racicowego. W dalszej konsekwencji dochodzi do zapalenia kości racicowej stawu racicowego, trzeszczki, chrząstki stawowej oraz skóry i tkanki łącznej przestrzeni międzypalcowej.

II etap. Dopasowanie obu racic pod względem długości, wysokości i grubości podeszwy

Należy pamiętać, że u krowy na przednich kończynach palec III wewnętrzny jest u większości osobników bardziej rozbudowany (szerszy), a na tylnych kończynach palec IV zewnętrzny.

Unoszenie palca III na tylnej kończynie przez przerośnięty róg palca IV nie kompensuje równomiernego obciążenia i dlatego większość wrzodów podeszwy ma swoją etiologię w czynniku mechanicznym, braku lub źle wykonanej korekcji.

Jeżeli korekcja została przeprowadzona prawidłowo, to krowa będzie opierać się na dwóch w przybliżeniu tej samej wielkości powierzchniach podeszwy, a ciężar ciała rozkładać się będzie równomiernie na powierzchnie podeszwowe i brzeg nośny obu racic. Praktycznie warto do tego celu wykorzystać noże kopytowe.

III etap. Wyprofilowanie rowka przyśrodkowego

Umożliwia to samooczyszczenie się racic oraz mikroruchy kości racicowej. Niekiedy z uwagi na płaskie racice, co ma miejsce bardzo często u krów przebywających na podłogach rusztowych, ostre krawędzie rusztu ścierają brzeg podstawowy i wyprofilowanie rowku jest po prostu niemożliwe. Na rogu podeszwy widać wówczas sino-czerwone zabarwienia, co świadczy o ochwacie mechanicznym z różną skalą natężenia.

IV etap. Opracowanie ubytków i przebarwień rogu podeszwowego i ściennego

Odklejony róg i miejsca martwe wokół żywych tkanek należy usunąć i odciążyć, poddać leczeniu miejscowemu, a czasami założyć koturn na zdrowej racicy w celu odciążenia i prawidłowego mikrokrążenia racicy.

V etap. Skracanie raciczek

Skracanie raciczek według zasady: takie długie, jakie szerokie, kontrola szpary międzypalcowej oraz ogólne oględziny obu racic. W większości przypadków korekcje wykonuje się mechanicznie przy pomocy profesjonalnej tarczy zamontowanej na szlifierce kątowej. Jeżeli do korekcji nie używamy noży, lecz tarcze, to żelazną zasadą powinno być struganie rogu racicowego, a nigdy jego ścieranie czy szlifowanie. Pamiętajmy bowiem, że nieprawidłowa technika zabiegu może powodować przegrzanie racic i wylewy między tworzywo a róg podeszwy.

Wielu trudności przysparza opracowanie racicy poochwatowej. Trudno opisowo przedstawić, jak należy postępować z taką racicą, bo każdy przypadek z uwagi na zmianę stosunków anatomicznych może być różny. Należy jednak przyjąć, że po ochwacie wraz z wklęsłym przebiegiem ściany przedniej należy pozostawić grubszą podeszwę, ponieważ u około 80% przypadków występuje obniżenie kości racicowej, względnie jej rotacja wraz z uwypukleniem tworzywa na wierzchołku racicy. Im większa wklęsłość, tym grubszą należy pozostawić podeszwę.

Jeżeli nie ma się dostatecznej wiedzy z zakresu anatomii palców, biomechaniki i patogenezy przebytych technopatii, nie warto „majsterkować” przy racicach. Przynosi to zawsze większe straty niż korzyści. Do nieodwracalnych błędów należy zaliczyć:

• zbyt mocno przyciętą racicę (prawidłowo 6-7mm); może to spowodować zmiażdżenie tworzywa podeszwy, pęknięcia wzdłuż linii białej, a następnie infekcje (wrzód linii białej, martwice wierzchołka kości racicowej)
• zbyt mocno zaokrąglone zewnętrzne brzegi, co powoduje przeciążenie na podeszwie, a nie na brzegu nośnym i przyczynia się do infekcji i pęknięcia linii białej
• zbyt mocne przycięcie piętki lub zewnętrznego brzegu podstawowego
• zbyt mocne przycięcie wewnętrznej racicy (trzeci palec) na tylnej kończynie, bez wyprofilowania, co sprawia, że biomechanika racicy jest upośledzona i powoduje zaburzenia mikrokrążenia w tworzywie
• dachowaty profil podeszwy.

Korekcję racic należy zatem powierzyć firmom specjalistycznym, ale można się tego również nauczyć na teoretyczno-praktycznych kursach korekcji racic z akademicką obsadą wykładowców.

Już u jałówek trzeba zadbać o racice, ponieważ są bardziej plastyczne i niektóre wady postawy można skorygować przez prawidłową korekcję. W wieku 14-16 miesięcy należy poddać korekcji te sztuki, u których wady postawy są bardzo widoczne, a rutynowo wszystkie jałówki w wieku 18-20 miesięcy. Przy zakupie jałówek z zewnątrz na remont stada ważna jest informacja, na jakim podłożu były utrzymywane.

Jeżeli wychów bydła prowadzony był na głębokiej ściółce, a potem zwierzęta miałyby przejść na beton, to okres hartowania rogu powinien wynosić 4-6 miesięcy. Oznacza to, że zakupu należy dokonać o tyle wcześniej, by mogły chodzić z zahartowanym rogiem po betonie. Jeżeli okres adaptacyjny jest krótszy, mogą wystąpić ochwaty mechaniczne i krwawienia podeszwy.

W stadach z problemami racic korekcję wykonać należy 3-4 razy w roku. Pora roku nie ma znaczenia. U krów wysokocielnych korekcję winno się wykonać w momencie zasuszenia, ponieważ jest to czas, w którym zauważone zmiany można poddać leczeniu, by w momencie porodu były wyleczone.

Pomimo jednak prawidłowo wykonanej korekcji, jakość rogu może ulec zmianie w kierunku negatywnym przez szereg czynników zewnętrznych. Zimne, twarde i wilgotne podłoże, odchody lub mieszanina kału z moczem, bakterie keratolityczne, to czynniki zagrożenia. Dlatego skupienie uwagi na samej korekcji w celu poprawy stanu zdrowia racic przy ich wieloczynnikowym procesie patogenezy jest mało skutecznym działaniem profilaktyczno-naprawczym. Warto zatem jeszcze koniecznie wiedzieć, jaki wpływ mają warunki środowiskowe na powstawanie technopatii palców, aby ustrzec się tych problemów.

CIEKAWOSTKA

Piłka z bydlęcej skóry

Piłki używane do gier z reguły wykonane są z syntetycznej skóry, której głównym składnikiem jest poliuretan. Zapewnia to ochronę przed ich zmoknięciem oraz w konsekwencji zwiększeniem ciężaru, co działo się przy produkcji piłek ze skóry naturalnej.

Do dziś jednak piłki używane w futbolu amerykańskim wykonuje się ręcznie ze skóry bydlęcej. Paradoksalnie nazywane są pigskin, co wskazywałoby na ich świńskie pochodzenie, ale tak jednak nie jest. Roczne zapotrzebowanie na skóry do piłek pokrywane jest od około trzech tysięcy krów. Warto by było dowiedzieć się, z jakich ras bydła są te skóry. Czy także z bydła mięsnego?

Lech Nawrocki

Źródło: amerykański-sport.pl