Jan P. Weihs

Częstotliwość i jakość rutynowego zabiegu profilaktycznego, jakim jest korekcja racic ma swoje bezpośrednie i pośrednie przełożenie na liczbę występowania technopatii palców bydła. Bez względu na to, czy mówimy o rasach mlecznych czy mięsnych, to choroby racic połączone z kulawizną należą do najbardziej bolesnych schorzeń bydła.

Z uwagi na duże unaczynienie i unerwienie obszarów opuszki palca, krowa odczuwa ból w obrębie racic podobnie jak człowiek. Wielu doświadczonych rolników chciałoby powiązać element ekonomiczny z empatią względem cierpiących zwierząt, którym zawdzięczają swoją egzystencję. Jest jednak sporo przeszkód natury ogólnej, takich jak: brak prawidłowego, bezstresowego przepędu i stabilnego poskromu, by zwierzę mogło do niego spokojnie wejść i w nim pozostać, a także brak profesjonalnej firmy, zajmującej się korekcją racic.

Rasy mięsne mają istotną przewagę genetyczną nad rasami mlecznymi, jeżeli chodzi o jakość rogu puszki racicowej, która uwarunkowana jest jednak również przez żywienie, rodzaj podłoża, zdolność wiązania wody, odporność na czynniki fizyczne, chemiczne i mechaniczne.

Jeśli bydło przebywa na pastwiskach, gdzie ma dostęp do różnego podłoża, zagrożenia nie są duże, ale w chowie przemysłowym, zwłaszcza w przypadkach złych warunków zoohigienicznych, długotrwałe działanie kału i moczu powoduje wypłukanie spoiwa międzykomórkowego, przez co następuje utrata strukturalnej i czynnościowej integralności komórek rogowych. Enzymy bakterii keratolitycznych wnikają wówczas głęboko w mikropęknięcia i rozpuszczają substancje międzykomórkowe. Obciążenia mechaniczne dopełniają reszty, gdyż powiększają te mikropęknięcia. Porowata puszka zaczyna łatwo wchłaniać wodę rozmiękczając jej strukturę. To wywołuje podrażnienie tworzywa, które zaczyna szybciej produkować róg, lecz jego jakość jest już słabsza. To błędne koło może zostać przerwane jedynie przez zmianę warunków środowiskowych oraz zastosowanie kąpieli racic. W przeciwnym wypadku mogą pojawić się poważne technopatie palców. 

Ponieważ problem technopatii palców bydła jest złożony i generowany przez nakładające się czynniki lub też działanie czynnika dominującego, to zwalczanie kulawizny w stadzie powinno się odbywać kompleksowo. Nie należy zatem skupiać uwagi tylko na pojedynczych sztukach, lecz w przypadku problemów w stadzie należy zaangażować lekarza weterynarii, specjalistę z zakresu korekcji i pielęgnacji racic, żywieniowca, zootechnika, a przede wszystkim właściciela.

Chociaż wiedza o poszczególnych cechach charakterystycznych zdrowej racicy, jak również umiejętność prawidłowego diagnozowania zmian chorobowych u poszczególnych sztuk są niezbędne, to określenie czynnika ryzyka technopatii oraz program naprawczy muszą się odbywać na poziomie całego stada. Konieczny jest zatem pełen audyt.

Do podstawowych jednostek chorobowych racic należą:

1. choroby niezakaźne:

wrzód podeszwy, czyli wrzód Rustelholza, (Pododermatitis Circumcripta, Sole Ulcer, Rustelholz disease), choroba linii białej (White line disease, White line separation, White Line lesion), ochwat, czyli wylewy w podeszwie lub rozlane zapalenie tworzywa racicowego (Pododermatitis aseptica diffusa, Sole homeorrhage, sole bruising, Laminitis), przerostowe zapalenie skóry szpary międzypalcowej (międzyraciczak, Limaks, Tyloma, Hyperplasia interdigitalis), szczeliny (Fissura Ingulae longitudinalis, vertical fissure, sandcrack), bruzdy niedoborowe (Fissura ungulae transversalis, horizontal fissure, horizontal diffect, hardship groove).

2. choroby zakaźne:

zapalenie skóry palca, złośliwy, czyli zakaźny wrzód opuszki lub truskawkowa racica (Dermatitis digitalis, Digital dermatitis, Hairy heel warts, Mortellaro disease), zapalenie skóry szpary miedzyracicowej, czyli nadżerki piętek lub stabilna zgnilizna racic albo opuszka szlamiasta czy gnicie rogu (Dermatitis interdigitalis, Erosio Ungulae Interdigital dermatitis, Heel erosion), ropowica międzypalcowa, czyli zanokcica lub zgnilizna racic albo kulawizna czy zastrzał (Phlegmona  interdigitalis, Interdigital necrobacilosis, Interdigital phlegmon, Foot rot, Foul, Foul In the foot, Phlegmon).

Podsumowanie

Ustawa o dobrostanie zwierząt jest stara jak świat i każdy hodowca powinien jej przestrzegać. Pierwsze nakazy znaleźć bowiem można już np. w Biblii, m.in. w Księdze Rodzaju, w której jest mowa o konieczności otoczenia zwierząt opieką. Dbałość o dobrą ich kondycję jest fundamentalną zasadą przeciwdziałania technopatiom palców bydła.